Có một câu hỏi mà hầu như người làm cha mẹ nào cũng từng nghĩ đến.

Làm thế nào để nuôi một đứa trẻ thật tốt?

Nghe thì có vẻ đơn giản.

Nhưng nếu thử tìm một câu trả lời thật sự, chúng ta sẽ nhận ra đây là một trong những câu hỏi khó nhất mà một con người có thể đặt ra.

Bởi vì nuôi một đứa trẻ không giống như xây một ngôi nhà.

Một ngôi nhà có bản thiết kế.

Có kích thước.

Có vật liệu.

Có tiêu chuẩn.

Có thể tính toán trước nó sẽ trông như thế nào khi hoàn thành.

Nhưng một đứa trẻ thì không.

Chúng ta không biết chính xác đứa trẻ ấy sẽ trở thành người như thế nào.

Không biết nó sẽ thích gì.

Không biết nó sẽ giỏi điều gì.

Không biết nó sẽ chọn nghề nghiệp nào.

Không biết nó sẽ yêu ai.

Không biết nó sẽ sống ở đâu.

Không biết những biến cố nào sẽ xuất hiện trong cuộc đời nó.

Và càng không thể biết trước con người ấy sẽ nghĩ gì về thế giới khi hai mươi tuổi, ba mươi tuổi hay bốn mươi tuổi.

Điều duy nhất chúng ta biết là:

Một ngày nào đó, đứa trẻ ấy sẽ lớn lên.

Nó sẽ bước ra khỏi ngôi nhà của cha mẹ.

Nó sẽ tự đưa ra những quyết định mà cha mẹ không thể quyết định thay.

Nó sẽ phải tự chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình.

Và đến lúc ấy, tất cả những gì cha mẹ đã làm trong suốt những năm tháng trước đó sẽ dần bộc lộ ý nghĩa.

Cha mẹ đã nuôi một người chỉ biết nghe lời?

Hay đã nuôi một người biết suy nghĩ?

Đã nuôi một người luôn sợ mắc lỗi?

Hay một người biết chịu trách nhiệm khi mình mắc lỗi?

Đã nuôi một người luôn cần người khác quyết định?

Hay một người có thể tự đứng trên đôi chân của mình?

Đã nuôi một người luôn cố gắng làm vừa lòng người khác?

Hay một người hiểu giá trị của bản thân?

Đã nuôi một đứa trẻ chỉ biết rằng cha mẹ luôn đúng?

Hay một con người biết lắng nghe, suy nghĩ và tự đưa ra lựa chọn?

Đó mới là những câu hỏi thật sự quan trọng.

Và đó cũng là lý do chuỗi podcast này được bắt đầu.

Đây không phải là một chuỗi podcast nhằm dạy cha mẹ cách tạo ra một đứa trẻ hoàn hảo.

Bởi vì không có đứa trẻ hoàn hảo.

Và cũng không có cha mẹ hoàn hảo.

Không có một công thức nào có thể đảm bảo rằng nếu cha mẹ làm đúng từng bước thì con chắc chắn sẽ lớn lên đúng như mong muốn.

Cuộc sống phức tạp hơn thế rất nhiều.

Mỗi đứa trẻ có một tính cách.

Một hoàn cảnh.

Một gia đình.

Một môi trường.

Một cơ thể.

Một tốc độ phát triển.

Một hệ thống các mối quan hệ.

Và sau này, một chuỗi những lựa chọn riêng.

Có những điều cha mẹ có thể kiểm soát.

Nhưng cũng có rất nhiều điều cha mẹ không thể kiểm soát.

Cha mẹ có thể tạo ra một môi trường an toàn.

Nhưng không thể ngăn con gặp mọi thất bại.

Có thể dạy con cách cư xử tử tế.

Nhưng không thể đảm bảo tất cả những người con gặp trong cuộc đời đều tử tế với con.

Có thể dạy con cách học.

Nhưng không thể học thay con.

Có thể cảnh báo con về những sai lầm.

Nhưng không thể sống thay con để con không bao giờ mắc sai lầm.

Có thể yêu thương con rất nhiều.

Nhưng tình yêu không thể loại bỏ tất cả những khó khăn mà một con người phải trải qua.

Vì vậy, mục tiêu của việc nuôi dạy con có lẽ không nên là:

“Làm thế nào để con không bao giờ gặp vấn đề?”

Mà nên là:

“Làm thế nào để con có đủ năng lực đối diện với những vấn đề của cuộc đời?”

Đó là một sự khác biệt rất lớn.

Một đứa trẻ được bảo vệ khỏi mọi thất bại có thể lớn lên với rất ít kinh nghiệm thất bại.

Một đứa trẻ luôn được cha mẹ giải quyết mọi vấn đề có thể không có cơ hội học cách tự giải quyết.

Một đứa trẻ luôn được cha mẹ quyết định thay có thể không biết mình thực sự muốn gì.

Trong khi đó, một đứa trẻ được yêu thương nhưng đồng thời được trao cơ hội thử, sai, sửa và chịu trách nhiệm sẽ dần hình thành một năng lực quan trọng:

Năng lực tự sống.

Đây sẽ là tư tưởng xuyên suốt của toàn bộ chuỗi podcast.

Chúng ta không chỉ nói về việc làm sao để trẻ ngoan hơn.

Không chỉ nói về điểm số.

Không chỉ nói về cách khiến trẻ nghe lời.

Không chỉ nói về cách xử lý những cơn ăn vạ, những lần trẻ chống đối hay những cuộc tranh luận giữa cha mẹ và con cái.

Chúng ta sẽ đi xa hơn.

Chúng ta sẽ cùng nhìn lại toàn bộ hành trình của một con người.

Từ khi cha mẹ còn chưa có con.

Đến khi một đứa trẻ được sinh ra.

Từ những tháng đầu tiên của cuộc đời.

Đến những năm tháng đầu tiên biết nói.

Biết đi.

Biết phản đối.

Biết nói “không”.

Biết chơi với những đứa trẻ khác.

Biết đi học.

Biết thất bại.

Biết xấu hổ.

Biết so sánh mình với người khác.

Biết có những bí mật riêng.

Biết yêu.

Biết giận.

Biết chống lại cha mẹ.

Biết đặt câu hỏi về chính mình.

Và cuối cùng, bước ra khỏi tuổi thơ để trở thành một người trưởng thành.

Trong hành trình ấy, chúng ta sẽ không chỉ nhìn đứa trẻ.

Chúng ta cũng sẽ nhìn vào cha mẹ.

Bởi vì đôi khi vấn đề của một đứa trẻ không bắt đầu từ đứa trẻ.

Nó bắt đầu từ những kỳ vọng của người lớn.

Từ những nỗi sợ của cha mẹ.

Từ những trải nghiệm tuổi thơ chưa được giải quyết.

Từ áp lực xã hội.

Từ sự so sánh.

Từ những câu nói tưởng như vô hại.

Từ mong muốn bảo vệ con quá mức.

Từ nỗi lo rằng nếu không kiểm soát, con sẽ đi sai đường.

Và đôi khi, từ một điều rất con người:

Cha mẹ muốn con có một cuộc đời tốt hơn mình.

Mong muốn ấy không sai.

Nhưng cách chúng ta thực hiện nó có thể tạo ra những kết quả rất khác nhau.

Có người cố gắng cho con tất cả những gì mình từng thiếu.

Có người bắt con tránh tất cả những điều mình từng sợ.

Có người muốn con đạt được tất cả những gì mình từng bỏ lỡ.

Có người dùng chính tuổi thơ của mình làm khuôn mẫu để nuôi con.

Nhưng một đứa trẻ không phải là cơ hội thứ hai của cha mẹ.

Nó cũng không phải là phần tiếp theo của cuộc đời cha mẹ.

Nó là một con người mới.

Một con người có thể giống cha mẹ ở nhiều điều.

Nhưng cũng có thể hoàn toàn khác.

Và một trong những nhiệm vụ khó nhất của việc làm cha mẹ là học cách yêu thương một người mà mình không thể hoàn toàn kiểm soát.

Một người có suy nghĩ riêng.

Sở thích riêng.

Tính cách riêng.

Ước mơ riêng.

Và cuối cùng là một cuộc đời riêng.

Đó là lý do chuỗi podcast này không bắt đầu bằng câu hỏi:

“Làm sao để con nghe lời?”

Mà bắt đầu bằng một câu hỏi lớn hơn:

“Làm thế nào để nuôi một con người?”

Một con người biết yêu thương.

Biết tự chăm sóc mình.

Biết tôn trọng người khác.

Biết suy nghĩ.

Biết đặt giới hạn.

Biết nói không.

Biết xin lỗi.

Biết chịu trách nhiệm.

Biết làm việc.

Biết quản lý tiền bạc.

Biết đối diện với thất bại.

Biết lựa chọn các mối quan hệ.

Biết bảo vệ bản thân.

Biết thay đổi khi cần thiết.

Và quan trọng nhất:

Biết sống cuộc đời của chính mình.

Để đi đến đó, chúng ta sẽ không bắt đầu ở tuổi thiếu niên.

Cũng không bắt đầu khi đứa trẻ bước vào trường học.

Chúng ta sẽ bắt đầu từ trước khi đứa trẻ ra đời.

Bởi vì việc nuôi dạy một đứa trẻ thực ra bắt đầu từ rất lâu trước tiếng khóc đầu tiên của nó.

Nó bắt đầu từ cách hai người lớn hình dung về việc làm cha mẹ.

Từ những điều họ kỳ vọng.

Từ cách họ nhìn về trẻ em.

Từ cách họ giải quyết bất đồng.

Từ cách họ đối xử với nhau.

Từ cách họ đối xử với chính mình.

Sau đó, chúng ta sẽ đi qua năm đầu tiên.

Một giai đoạn mà đứa trẻ hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn.

Nó chưa thể tự ăn.

Chưa thể tự di chuyển.

Chưa thể nói rõ nhu cầu.

Chưa thể tự điều chỉnh cảm xúc.

Ở giai đoạn này, cha mẹ sẽ học cách xây dựng cảm giác an toàn.

Hiểu tiếng khóc.

Hiểu nhu cầu gắn bó.

Hiểu giấc ngủ.

Hiểu sự kiệt sức của chính mình.

Và hiểu rằng chăm sóc một đứa trẻ không chỉ là chăm sóc cơ thể.

Đó còn là xây dựng nền móng đầu tiên của một mối quan hệ.

Sau đó, đứa trẻ sẽ bước vào những năm đầu đời.

Một ngày nó bắt đầu nói:

“Không.”

Và rất có thể cha mẹ sẽ nghĩ:

“Con mình thay đổi rồi.”

Nhưng thực ra, một điều rất quan trọng đang xảy ra.

Đứa trẻ đang bắt đầu nhận ra rằng:

“Mình là một người riêng.”

Nó muốn tự ăn.

Tự mặc quần áo.

Tự chọn đồ chơi.

Tự quyết định.

Nó bắt đầu phản đối.

Bắt đầu tức giận.

Bắt đầu thử giới hạn.

Và cha mẹ sẽ phải học một kỹ năng rất khó:

Đặt giới hạn mà không phá hủy cảm giác an toàn của trẻ.

Chúng ta sẽ đi qua những năm tuổi mẫu giáo.

Khi trí tưởng tượng của trẻ phát triển mạnh.

Khi trẻ bắt đầu hỏi “tại sao” hàng chục lần mỗi ngày.

Khi trẻ bắt đầu hiểu tình bạn.

Bắt đầu biết xấu hổ.

Biết ghen tị.

Biết tự hào.

Biết sợ.

Biết mình khác những người khác.

Rồi đến trường tiểu học.

Thế giới của trẻ sẽ mở rộng.

Cha mẹ không còn là toàn bộ thế giới nữa.

Giáo viên trở nên quan trọng.

Bạn bè trở nên quan trọng.

Điểm số xuất hiện.

Thành tích xuất hiện.

Cạnh tranh xuất hiện.

Trẻ bắt đầu nhận ra rằng có những người giỏi hơn mình ở một số lĩnh vực.

Và có những lĩnh vực mình giỏi hơn người khác.

Đây là lúc một câu hỏi mới xuất hiện:

“Nếu con không giỏi nhất, con có còn giá trị không?”

Cha mẹ sẽ phải giúp trẻ tìm ra câu trả lời.

Sau đó là giai đoạn tiền thiếu niên.

Một cánh cửa mới bắt đầu mở ra.

Trẻ muốn có thế giới riêng.

Muốn có sự riêng tư.

Không muốn kể mọi chuyện cho cha mẹ.

Bắt đầu quan tâm đến ngoại hình.

Bắt đầu so sánh mình với bạn bè.

Bắt đầu cảm nhận áp lực từ nhóm đồng trang lứa.

Điện thoại thông minh và mạng xã hội có thể bước vào cuộc sống.

Và cha mẹ phải đối diện với một vấn đề ngày càng phức tạp:

Làm thế nào để bảo vệ con mà không kiểm soát con?

Đến tuổi dậy thì, câu hỏi ấy càng khó hơn.

Cơ thể thay đổi.

Cảm xúc thay đổi.

Mối quan hệ thay đổi.

Tình bạn trở nên sâu sắc hơn.

Tình yêu đầu đời có thể xuất hiện.

Những câu hỏi về giới tính, cơ thể, sự đồng thuận và ranh giới cá nhân trở nên cần thiết.

Cha mẹ có thể nhận ra rằng những cách nói chuyện từng hiệu quả khi con còn nhỏ giờ đây không còn phù hợp.

Đứa trẻ từng chạy đến ôm cha mẹ khi buồn có thể bây giờ đóng cửa phòng.

Từng kể mọi chuyện ở trường có thể bây giờ nói:

“Không có gì.”

Từng nghe lời ngay lập tức có thể bây giờ hỏi:

“Tại sao?”

Và đây chính là lúc cha mẹ cần thay đổi.

Không phải vì cha mẹ đã thất bại.

Mà vì đứa trẻ đã lớn lên.

Cuối cùng, chúng ta sẽ đến những năm cuối tuổi vị thành niên.

Những năm mà câu hỏi về tương lai trở nên rõ ràng hơn.

Học đại học hay học nghề?

Làm công việc gì?

Ở đâu?

Yêu ai?

Quản lý tiền như thế nào?

Chịu trách nhiệm ra sao?

Và cha mẹ phải đối diện với một sự thật khó khăn:

Con không thể sống mãi dưới sự quyết định của mình.

Rồi sẽ đến lúc phải trao quyền lại cho con.

Không phải trong một ngày.

Mà từng chút một.

Từ việc tự chọn quần áo.

Đến tự quản lý thời gian.

Tự giải quyết mâu thuẫn.

Tự quản lý tiền.

Tự lựa chọn việc học.

Tự lựa chọn nghề nghiệp.

Tự chịu trách nhiệm với những quyết định lớn.

Và cuối cùng là tự bước ra khỏi gia đình.

Nếu toàn bộ quá trình nuôi dạy diễn ra đúng hướng, điểm kết thúc không phải là một đứa trẻ mãi mãi cần cha mẹ.

Điểm kết thúc là một người trưởng thành có thể sống mà không cần cha mẹ quyết định thay.

Điều đó có thể khiến cha mẹ buồn.

Bởi vì bản năng của người làm cha mẹ thường là muốn bảo vệ.

Muốn con cần mình.

Muốn con quay về.

Muốn con nghe lời.

Nhưng có một nghịch lý rất đẹp:

Một trong những dấu hiệu cho thấy cha mẹ đã nuôi con tốt là đứa trẻ dần không còn cần cha mẹ quyết định thay mình.

Nó vẫn yêu cha mẹ.

Vẫn nhớ nhà.

Vẫn cần một nơi để trở về.

Nhưng nó có thể tự sống.

Đó là mục tiêu cuối cùng mà chuỗi podcast này muốn hướng đến.

Không phải nuôi một đứa trẻ để nó mãi mãi ngoan ngoãn.

Mà nuôi một con người có năng lực.

Không phải nuôi một đứa trẻ để nó đạt được tất cả những điều cha mẹ muốn.

Mà giúp nó hiểu bản thân và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Không phải loại bỏ mọi khó khăn khỏi cuộc đời con.

Mà trang bị cho con khả năng đối diện với khó khăn.

Không phải khiến con không bao giờ thất bại.

Mà giúp con hiểu rằng thất bại không đồng nghĩa với việc bản thân vô giá trị.

Không phải kiểm soát mọi quyết định.

Mà từng bước dạy con cách ra quyết định.

Không phải giữ con mãi trong vòng tay.

Mà một ngày nào đó có thể mở vòng tay ra.

Trong 180 tập của chuỗi podcast này, chúng ta sẽ đi qua từng giai đoạn như vậy.

Từ trước khi một đứa trẻ được sinh ra.

Đến khi nó trở thành một người trưởng thành.

Sẽ có những tập nói về tâm lý.

Có những tập nói về kỷ luật.

Có những tập nói về học tập.

Có những tập nói về tình bạn.

Có những tập nói về điện thoại, Internet và mạng xã hội.

Có những tập nói về tiền bạc.

Có những tập nói về tình yêu.

Có những tập nói về giáo dục giới tính.

Có những tập nói về thất bại.

Có những tập nói về những cuộc xung đột giữa cha mẹ và con cái.

Và cũng sẽ có những tập nói về chính cha mẹ.

Bởi vì muốn giúp một đứa trẻ lớn lên khỏe mạnh, đôi khi người lớn cũng cần học cách lớn lên thêm một lần nữa.

Chúng ta sẽ không tìm kiếm một phương pháp hoàn hảo.

Bởi vì một phương pháp có thể phù hợp với đứa trẻ này nhưng không phù hợp với đứa trẻ khác.

Thay vào đó, chúng ta sẽ cố gắng xây dựng một cách nhìn.

Một cách nhìn giúp cha mẹ biết đặt câu hỏi.

Biết quan sát.

Biết lắng nghe.

Biết đặt giới hạn.

Biết sửa sai.

Biết thay đổi khi con lớn lên.

Và biết phân biệt giữa điều con thực sự cần với điều người lớn chỉ đơn giản là muốn.

Nếu bạn đang chuẩn bị trở thành cha mẹ, chuỗi podcast này có thể giúp bạn nhìn lại những điều mình đang kỳ vọng.

Nếu bạn đang có một đứa trẻ sơ sinh, những tập đầu sẽ đồng hành với những năm tháng đầu tiên đầy mệt mỏi nhưng cũng rất quan trọng.

Nếu con bạn đang đi học, chúng ta sẽ cùng nói về điểm số, tình bạn, thất bại và lòng tự trọng.

Nếu con bạn đang bước vào tuổi dậy thì, chúng ta sẽ nói về khoảng cách ngày càng lớn giữa cha mẹ và con cái, về quyền riêng tư, tình yêu, giới tính, mạng xã hội và sự tự lập.

Nếu con bạn đã gần trưởng thành, chúng ta sẽ nói về một nhiệm vụ khó hơn:

Học cách buông dần quyền kiểm soát.

Và nếu bạn đã có con trưởng thành, có lẽ chuỗi podcast này vẫn còn điều để chúng ta cùng suy nghĩ.

Bởi vì làm cha mẹ không kết thúc hoàn toàn khi con đủ mười tám tuổi.

Chỉ là vai trò thay đổi.

Từ người chăm sóc thành người đồng hành.

Từ người quyết định thành người được hỏi ý kiến.

Từ người đứng phía trước dẫn đường thành người đứng phía sau, sẵn sàng hỗ trợ khi cần.

Và đôi khi, chỉ đơn giản là trở thành một nơi mà con biết rằng mình luôn có thể trở về.

Có thể trong hành trình này, sẽ có những lúc bạn nhận ra mình từng làm sai.

Có thể bạn từng quát con.

Từng so sánh con.

Từng đặt kỳ vọng quá cao.

Từng kiểm soát quá nhiều.

Từng bảo vệ con quá mức.

Từng nói một câu mà sau này bạn ước gì mình chưa từng nói.

Nếu điều đó xảy ra, đừng vội nghĩ rằng mình là một người cha hay người mẹ tồi.

Bởi vì nuôi dạy con không phải là một kỳ thi mà mỗi sai lầm sẽ khiến bạn mất điểm vĩnh viễn.

Con người có khả năng sửa chữa.

Cha mẹ có thể xin lỗi.

Có thể thay đổi.

Có thể bắt đầu lại một cuộc trò chuyện.

Có thể xây dựng lại niềm tin.

Có thể học cách làm cha mẹ tốt hơn ngay cả khi đứa trẻ đã lớn.

Và có lẽ đây cũng là điều quan trọng nhất mà chúng ta cần nhớ trước khi bắt đầu hành trình này:

Không có cha mẹ hoàn hảo.

Không có đứa trẻ hoàn hảo.

Chỉ có những con người đang cố gắng hiểu nhau hơn.

Cha mẹ đang học cách nuôi con.

Và con cái đang học cách trở thành chính mình.

Hai quá trình ấy diễn ra cùng lúc.

Có những ngày rất đẹp.

Có những ngày rất mệt.

Có những ngày cha mẹ cảm thấy mình làm đúng mọi thứ.

Cũng có những ngày họ tự hỏi:

“Tại sao làm cha mẹ lại khó đến thế?”

Câu trả lời có lẽ nằm ở chính bản chất của việc này.

Bởi vì chúng ta không chỉ đang nuôi một đứa trẻ.

Chúng ta đang đồng hành với một con người trong những năm đầu tiên của cuộc đời họ.

Và một con người thì không thể được nuôi bằng một công thức đơn giản.

Nó cần tình yêu.

Nhưng cũng cần giới hạn.

Cần tự do.

Nhưng cũng cần trách nhiệm.

Cần được bảo vệ.

Nhưng cũng cần được thử sức.

Cần được lắng nghe.

Nhưng cũng cần học cách lắng nghe người khác.

Cần được chấp nhận.

Nhưng cũng cần học cách thay đổi những điều chưa phù hợp.

Đó là một sự cân bằng rất khó.

Và chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sự cân bằng ấy qua từng giai đoạn.

Từng năm.

Từng vấn đề.

Từng cuộc trò chuyện.

Từ một đứa trẻ hoàn toàn phụ thuộc vào cha mẹ...

đến một người trưởng thành có thể tự đứng vững.

Có thể cuối cùng, câu hỏi quan trọng nhất của việc làm cha mẹ không phải là:

“Con tôi có thành công không?”

Cũng không phải:

“Con tôi có khiến tôi tự hào không?”

Mà là:

“Sau tất cả những năm tháng được chúng ta nuôi dưỡng, liệu con có đủ khả năng sống một cuộc đời của chính mình hay không?”

Nếu câu trả lời là có, thì có lẽ chúng ta đã hoàn thành một phần rất quan trọng của hành trình.

Một hành trình bắt đầu bằng việc bế một đứa trẻ trên tay.

Và kết thúc bằng việc nhìn người ấy tự bước đi.

Không phải vì nó không còn cần chúng ta.

Mà bởi vì nó đã học được cách tự đứng vững.

Đây là hành trình chúng ta sẽ cùng nhau đi qua.

Một hành trình từ một đứa trẻ...

đến một con người.

Và cũng là hành trình của chính những người làm cha mẹ.

Hãy bắt đầu từ nơi mọi thứ bắt đầu.

Trước khi đứa trẻ ra đời.

Trước tiếng khóc đầu tiên.

Trước những đêm mất ngủ.

Trước những lần ăn vạ.

Trước điểm số.

Trước tuổi dậy thì.

Trước những cuộc tranh luận.

Trước tình yêu đầu đời.

Trước ngày con rời khỏi nhà.

Hãy bắt đầu bằng việc đặt một câu hỏi thật đơn giản:

Làm cha mẹ thực sự có nghĩa là gì?

Và từ câu hỏi đó, chúng ta sẽ cùng nhau bắt đầu hành trình 180 bài của chuỗi podcast này.