Giấc ngủ của trẻ sơ sinh

Có một khoảnh khắc mà rất nhiều cha mẹ mong chờ sau khi con chào đời.

Đó là lúc con ngủ.

Cuối cùng thì em bé cũng nhắm mắt.

Căn phòng trở nên yên tĩnh.

Cha mẹ có thể tranh thủ ăn một bữa cơm.

Tắm.

Dọn dẹp.

Hoặc đơn giản là ngồi xuống và thở một chút.

Nhưng rồi...

Hai mươi phút sau.

Em bé thức dậy.

Khóc.

Cha mẹ lại bế lên.

Dỗ.

Cho ăn.

Thay tã.

Một lúc sau con lại ngủ.

Và vài tiếng sau, mọi thứ lặp lại.

Có những đêm cha mẹ có cảm giác mình vừa đặt lưng xuống giường thì con đã thức.

Có những người bắt đầu tự hỏi:

"Tại sao con nhà người khác ngủ được cả đêm?"

"Tại sao con mình cứ hai tiếng lại thức?"

"Con có ngủ quá ít không?"

"Có phải mình đang chăm con sai cách không?"

"Có nên tập cho con ngủ xuyên đêm ngay từ bây giờ không?"

"Hay là cứ để con khóc rồi con sẽ tự ngủ?"

Và cũng có những cha mẹ bắt đầu cảm thấy tuyệt vọng.

Bởi vì thiếu ngủ kéo dài không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi.

Nó còn khiến con người dễ cáu gắt hơn.

Dễ mất kiên nhẫn hơn.

Dễ lo lắng hơn.

Và đôi khi chỉ một tiếng khóc giữa đêm cũng đủ khiến một người đang kiệt sức cảm thấy mình không thể chịu thêm được nữa.

Nhưng trước khi chúng ta nói về cách giúp trẻ ngủ tốt hơn, có một điều rất quan trọng mà cha mẹ cần biết.

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh không giống giấc ngủ của người lớn.

Và nếu dùng tiêu chuẩn của người lớn để đánh giá một em bé sơ sinh, cha mẹ rất dễ nghĩ rằng một quá trình phát triển bình thường đang là một vấn đề.

Trẻ sơ sinh thường ngủ rất nhiều trong tổng thời gian hai mươi bốn giờ.

Một số nguồn của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ ghi nhận trẻ sơ sinh có thể ngủ khoảng mười sáu đến mười bảy giờ mỗi ngày, nhưng thường chỉ ngủ từng đoạn ngắn, có khi một đến hai giờ. Các nguồn y tế khác cũng nhấn mạnh rằng nhu cầu ngủ của mỗi em bé có thể khác nhau khá nhiều.

Điều này tạo ra một nghịch lý.

Trẻ có thể ngủ rất nhiều.

Nhưng cha mẹ vẫn cảm thấy mình gần như không được ngủ.

Bởi vì tổng số giờ trẻ ngủ và số giờ cha mẹ được ngủ liên tục là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Một em bé có thể ngủ mười sáu giờ trong một ngày.

Nhưng nếu mỗi lần chỉ ngủ một hoặc hai giờ rồi thức dậy, người chăm sóc vẫn có thể vô cùng mệt mỏi.

Đây là điều đầu tiên cha mẹ cần hiểu.

Không phải cứ con ngủ nhiều là cha mẹ sẽ ngủ nhiều.

Và không phải cứ con thức nhiều lần là con đang có vấn đề.

Trong những tháng đầu đời, việc trẻ thức dậy thường xuyên để được cho ăn là điều bình thường.

Dạ dày của trẻ còn nhỏ.

Nhu cầu dinh dưỡng cao.

Nhịp sinh học ngày và đêm cũng chưa phát triển giống người trưởng thành.

Vì vậy, việc mong một em bé sơ sinh ngủ liên tục tám tiếng mỗi đêm ngay từ đầu có thể là một kỳ vọng không thực tế.

Điều này đặc biệt quan trọng vì xã hội thường sử dụng một cụm từ rất dễ gây áp lực:

"Ngủ xuyên đêm."

Nghe có vẻ như đó là một cột mốc mà tất cả trẻ em đều phải đạt được càng sớm càng tốt.

Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều.

Một em bé có thể ngủ được một đoạn dài hơn.

Một em bé khác thức thường xuyên hơn.

Có em bé dễ ngủ.

Có em bé cần được dỗ nhiều hơn.

Có em bé ngủ tốt vào ban ngày nhưng khó ngủ vào ban đêm.

Có em bé ban ngày ngủ từng đoạn rất ngắn.

Và những kiểu ngủ đó có thể thay đổi theo từng giai đoạn phát triển.

Ngay cả khi cha mẹ vừa tìm được một lịch sinh hoạt có vẻ ổn định, vài tuần sau mọi thứ có thể lại thay đổi.

Trẻ lớn lên.

Nhu cầu ăn thay đổi.

Não bộ phát triển.

Cơ thể thay đổi.

Có thể xuất hiện những giai đoạn trẻ ngủ khác đi.

Vì vậy, cha mẹ cần chuẩn bị tâm lý rằng giấc ngủ trong năm đầu tiên không phải là một đường thẳng.

Nó có thể tiến lên.

Lùi lại.

Rồi lại thay đổi.

Điều này không có nghĩa cha mẹ bất lực.

Nó chỉ có nghĩa là chúng ta cần nhìn giấc ngủ theo đúng giai đoạn phát triển.

Hãy thử tưởng tượng một đêm rất điển hình.

Mười giờ tối.

Em bé vừa bú xong.

Cha mẹ đặt con xuống.

Con ngủ.

Mười một giờ rưỡi.

Con bắt đầu cựa quậy.

Mười hai giờ.

Con khóc.

Mẹ thức dậy.

Cho con ăn.

Dỗ con.

Đặt xuống.

Hai giờ sáng.

Con lại thức.

Bốn giờ sáng.

Lại thức.

Sáu giờ.

Con thức hẳn.

Trong khi đó, mẹ có cảm giác mình gần như chưa ngủ.

Nếu không hiểu đặc điểm giấc ngủ của trẻ sơ sinh, người mẹ rất dễ kết luận:

"Con mình ngủ quá kém."

Nhưng nếu hiểu rằng trẻ sơ sinh thường ngủ thành nhiều đoạn ngắn và thức dậy thường xuyên, chúng ta sẽ nhìn tình huống khác đi.

Vấn đề vẫn rất mệt.

Nhưng nó không nhất thiết có nghĩa là có điều gì sai.

Đây là một phân biệt rất quan trọng.

Một điều có thể hoàn toàn bình thường nhưng vẫn vô cùng khó chịu.

Hai chuyện đó có thể cùng tồn tại.

Cha mẹ có thể nói:

"Điều này bình thường."

Và đồng thời:

"Nhưng nó thực sự rất mệt."

Không cần phải phủ nhận sự mệt mỏi chỉ vì đó là một giai đoạn phát triển bình thường.

Và cũng không cần phải biến mọi sự mệt mỏi thành bằng chứng rằng em bé đang có vấn đề.

Đây chính là lúc chúng ta cần nói đến một khái niệm quan trọng hơn cả việc ngủ bao nhiêu giờ.

Đó là ngủ an toàn.

Bởi vì với trẻ sơ sinh, câu hỏi đầu tiên không nên là:

"Làm sao để con ngủ thật lâu?"

Mà nên là:

"Làm sao để con ngủ trong một môi trường an toàn?"

Theo khuyến nghị của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ và CDC, trẻ sơ sinh nên được đặt nằm ngửa cho mọi giấc ngủ, cả ban ngày lẫn ban đêm. Trẻ nên ngủ trên một bề mặt chắc chắn, phẳng và không nghiêng, chẳng hạn như nệm phù hợp trong cũi hoặc nôi đạt tiêu chuẩn an toàn, chỉ phủ bằng ga vừa khít. Khu vực ngủ không nên có gối, chăn rời, thú nhồi bông hay những vật mềm khác.

Cha mẹ cũng nên phân biệt rất rõ giữa:

"Cho con ngủ gần mình."

và:

"Cho con ngủ cùng bề mặt với mình."

AAP khuyến nghị trẻ ngủ cùng phòng với cha mẹ, gần giường của cha mẹ nhưng trên một bề mặt ngủ riêng dành cho trẻ, lý tưởng là ít nhất trong sáu tháng đầu đời.

Điều này có nghĩa là cha mẹ có thể rất gần con.

Có thể nghe thấy con.

Có thể nhìn thấy con.

Có thể nhanh chóng cho con ăn.

Có thể dỗ con.

Nhưng không nhất thiết phải đặt con ngủ trên giường người lớn.

Đây là một nguyên tắc rất quan trọng.

Bởi vì có những tình huống nhìn qua tưởng như rất ấm áp nhưng lại tiềm ẩn nguy hiểm.

Ví dụ, một người mẹ cho con bú trên ghế sofa.

Con ngủ.

Mẹ cũng ngủ quên.

Hoặc một người cha ngồi trên ghế bành ôm con.

Cả hai cùng thiếp đi.

Những bề mặt như sofa và ghế bành đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh khi ngủ. AAP cảnh báo rằng đây là những nơi có nguy cơ rất cao đối với tử vong liên quan đến giấc ngủ.

Vì vậy, cha mẹ cần đặc biệt chú ý đến một điều:

Sự kiệt sức.

Một người đang quá buồn ngủ có thể đưa ra những quyết định mà bình thường họ sẽ không đưa ra.

Không phải vì họ là cha mẹ tồi.

Mà vì con người khi thiếu ngủ có giới hạn.

Đó là lý do chuẩn bị môi trường ngủ an toàn trước khi đêm xuống rất quan trọng.

Nôi hoặc cũi nên ở vị trí thuận tiện.

Khu vực ngủ cần được dọn sạch những vật không cần thiết.

Cha mẹ nên có kế hoạch ai sẽ chăm con vào từng khoảng thời gian.

Và đặc biệt, nếu đang cho con ăn hoặc dỗ con vào ban đêm, hãy luôn ý thức rằng chính mình cũng có thể ngủ quên.

Nếu trẻ ngủ quên ở một nơi không phù hợp, chẳng hạn ghế ô tô, xe đẩy, xích đu hoặc một thiết bị ngồi không được thiết kế cho giấc ngủ thường quy, AAP khuyến nghị chuyển trẻ sang một bề mặt ngủ chắc chắn, phẳng và không nghiêng càng sớm càng tốt.

Nhưng an toàn giấc ngủ không có nghĩa là cha mẹ phải biến mỗi giấc ngủ thành một nghi lễ căng thẳng.

Một số cha mẹ có thể trở nên quá lo lắng.

Nhiệt độ phải chính xác đến từng độ.

Âm thanh phải hoàn hảo.

Ánh sáng phải hoàn hảo.

Thời gian ngủ phải đúng từng phút.

Cứ mỗi lần con cựa quậy là cha mẹ lập tức can thiệp.

Cuối cùng, người lớn trở nên căng thẳng hơn cả em bé.

Điều chúng ta cần là những nguyên tắc an toàn rõ ràng, chứ không phải một cuộc sống hoàn hảo.

Sau khi những nguyên tắc an toàn cơ bản đã được bảo đảm, cha mẹ có thể bắt đầu quan sát em bé.

Đây là điều rất quan trọng.

Trẻ sơ sinh không phải một chiếc đồng hồ.

Không phải cứ tám giờ tối là tất cả trẻ đều buồn ngủ.

Không phải cứ mười giờ là tất cả trẻ đều phải ngủ.

Không phải cứ ngủ một tiếng là phải thức dậy.

Cha mẹ có thể học cách nhận ra những tín hiệu của chính con mình.

Khi trẻ bắt đầu ngáp.

Khi mắt nhìn chậm lại.

Khi trẻ trở nên ít tương tác.

Khi trẻ quay mặt đi.

Khi trẻ bắt đầu cựa quậy nhiều.

Khi trẻ trở nên khó chịu.

Đó có thể là những tín hiệu cho thấy trẻ đang mệt.

Nếu đợi đến khi trẻ khóc dữ dội, việc đưa trẻ vào giấc ngủ đôi khi có thể khó hơn.

Nhưng điều này không có nghĩa cha mẹ phải trở thành chuyên gia đọc tín hiệu.

Chỉ cần quan sát.

Thử.

Sai.

Điều chỉnh.

Giống như chúng ta đã nói trong những bài trước.

Nuôi con không phải một kỳ thi.

Cha mẹ không cần phải biết chính xác:

"Con sẽ ngủ lúc tám giờ mười ba phút."

Mà cần dần hiểu:

"Khi con có những biểu hiện này, có lẽ con đang bắt đầu mệt."

Đó là một kỹ năng được hình thành qua thời gian.

Một điều khác có thể hỗ trợ sự phân biệt giữa ngày và đêm là cách cha mẹ tạo ra những trải nghiệm khác nhau trong hai khoảng thời gian.

Ban ngày có thể có ánh sáng tự nhiên.

Có tương tác.

Có nói chuyện.

Có chơi khi trẻ thức.

Ban đêm có thể giảm ánh sáng.

Nói nhỏ hơn.

Giảm kích thích.

Khi cho ăn hoặc thay tã vào ban đêm, không nhất thiết phải biến thời điểm đó thành một khoảng thời gian vui chơi.

Một số hướng dẫn dành cho cha mẹ khuyến nghị giữ ban đêm yên tĩnh và ít kích thích, trong khi ban ngày có nhiều ánh sáng và tương tác hơn.

Nhưng cần hiểu đúng.

Đây không phải là một công thức đảm bảo:

"Thực hiện như vậy thì con chắc chắn sẽ ngủ xuyên đêm."

Không.

Đây chỉ là cách tạo ra những tín hiệu môi trường giúp trẻ dần nhận biết sự khác biệt giữa ngày và đêm.

Cơ thể trẻ vẫn cần thời gian để phát triển.

Và mỗi em bé có tốc độ khác nhau.

Bây giờ hãy nói đến một câu hỏi mà nhiều cha mẹ rất quan tâm:

"Có nên tập cho trẻ sơ sinh ngủ không?"

Câu trả lời cần được đặt trong bối cảnh độ tuổi.

Có rất nhiều phương pháp được gọi là "sleep training", hay huấn luyện giấc ngủ.

Nhưng với một em bé sơ sinh trong những tuần đầu đời, điều quan trọng trước hết không phải là ép trẻ đạt một lịch ngủ cố định.

Trẻ sơ sinh còn có nhu cầu ăn thường xuyên.

Có thể thức vì đói.

Có thể thức vì khó chịu.

Có thể cần được thay tã.

Có thể cần được dỗ dành.

Có thể đơn giản là chưa hình thành nhịp sinh học giống người lớn.

Vì vậy, cha mẹ nên ưu tiên những điều cơ bản:

An toàn.

Dinh dưỡng.

Sự đáp ứng.

Sự thoải mái.

Và nghỉ ngơi cho cả trẻ lẫn người chăm sóc.

Không nên biến việc một em bé thức dậy nhiều lần thành một cuộc chiến giữa cha mẹ và con.

Một đứa trẻ không thức dậy giữa đêm để làm cha mẹ mất ngủ.

Nó thức dậy vì cơ thể và nhu cầu của nó đang như vậy.

Đây là một thay đổi rất quan trọng trong cách nhìn.

Nếu cha mẹ nghĩ:

"Con đang chống lại mình."

Họ sẽ dễ tức giận.

Nếu nghĩ:

"Con đang trải qua một giai đoạn phát triển mà mình cần hiểu."

Họ sẽ dễ bình tĩnh hơn.

Điều đó không làm đêm ngắn lại.

Nhưng có thể làm thay đổi cách cả gia đình trải qua những đêm ấy.

Hãy thử một tình huống.

Một em bé mới sinh cứ hai tiếng lại thức.

Mẹ bắt đầu lo:

"Con mình không bình thường."

Bà ngoại nói:

"Ngày xưa mẹ nuôi con, trẻ con ngủ một mạch."

Một người bạn nói:

"Phải tập cho ngủ ngay, không sau này sẽ quen."

Trên mạng lại có một người nói:

"Con tôi hai tuần đã ngủ xuyên đêm."

Người mẹ bắt đầu hoảng.

Nhưng nếu nhìn bình tĩnh hơn, chúng ta có thể hỏi:

Con có tăng trưởng và ăn uống phù hợp không?

Con có dấu hiệu bệnh không?

Con có được đặt ngủ an toàn không?

Con thức dậy có thể được cho ăn và dỗ dành không?

Có điều gì bất thường so với chính em bé này không?

Nếu không có dấu hiệu đáng lo, việc thức thường xuyên trong những tháng đầu có thể là một phần bình thường của giai đoạn phát triển.

Vấn đề là cha mẹ thường so sánh con mình với một đứa trẻ khác.

Nhưng giấc ngủ là một trong những lĩnh vực mà sự so sánh đặc biệt dễ làm cha mẹ khổ sở.

Một đứa trẻ ngủ bốn tiếng liên tục.

Một đứa trẻ khác thức sau hai tiếng.

Một đứa trẻ ngủ được trong cũi.

Một đứa trẻ khác dễ ngủ khi được bế.

Một đứa trẻ ngủ nhiều ban ngày.

Một đứa trẻ ngủ ít hơn.

Những khác biệt ấy không tự động có nghĩa:

"Đứa trẻ này ngoan."

"Đứa trẻ kia khó."

Một em bé không phải một sản phẩm có thông số tiêu chuẩn.

Có những khác biệt về khí chất và nhu cầu ngủ giữa các em bé.

Vì vậy, câu hỏi hữu ích hơn không phải là:

"Con tôi có giống con người khác không?"

Mà là:

"Con tôi đang có kiểu ngủ như thế nào?"

"Kiểu đó có thay đổi bất thường không?"

"Con có ăn uống và phát triển phù hợp không?"

"Con có dấu hiệu khó chịu hoặc bệnh lý không?"

"Gia đình có đang kiệt sức đến mức cần thay đổi cách chia sẻ việc chăm sóc không?"

Đó là những câu hỏi có giá trị hơn.

Bây giờ chúng ta hãy nói về cha mẹ.

Bởi vì một trong những vấn đề lớn nhất của giấc ngủ trẻ sơ sinh không chỉ là trẻ ngủ như thế nào.

Mà là cha mẹ có thể chịu đựng được tình trạng thiếu ngủ trong bao lâu.

Một người lớn thiếu ngủ nhiều đêm liên tiếp sẽ dễ cáu.

Dễ mất tập trung.

Dễ phản ứng mạnh.

Dễ cảm thấy tuyệt vọng.

Và nếu chỉ một người phải thức dậy với con mỗi đêm, tình trạng đó càng khó duy trì.

Vì vậy, chia sẻ việc chăm con không phải một phần phụ.

Nó là một phần của kế hoạch giấc ngủ của cả gia đình.

Nếu có hai người chăm sóc, có thể chia nhau các khoảng thời gian.

Ví dụ, một người phụ trách một khoảng đầu đêm.

Người kia phụ trách một khoảng gần sáng.

Nếu đang cho con bú, người còn lại vẫn có thể đảm nhận nhiều việc khác.

Có thể thay tã.

Có thể bế con sau khi bú.

Có thể chuẩn bị đồ dùng.

Có thể chăm con vào buổi sáng để người mẹ ngủ thêm.

Có thể lo việc nhà.

Có thể nhận những phần việc không liên quan trực tiếp đến việc cho ăn.

Bởi vì chia sẻ việc chăm con không nhất thiết có nghĩa là chia đều từng hành động.

Mà là chia sẻ tổng gánh nặng.

Một người không nên vừa cho con ăn, vừa thức đêm, vừa giặt quần áo, vừa nấu ăn, vừa dọn nhà, vừa phải nhớ tất cả những việc cần làm.

Nếu người kia chỉ nói:

"Em bảo anh làm gì thì anh làm."

Thì gánh nặng tinh thần vẫn có thể nằm gần như toàn bộ ở một người.

Một gia đình khỏe mạnh cần nhìn việc chăm con như trách nhiệm chung.

Không phải:

"Anh giúp em."

Mà là:

"Chúng ta cùng chăm con."

Đây là một khác biệt về cách nhìn.

Và nó đặc biệt quan trọng trong những đêm mà em bé thức liên tục.

Hãy thử một tình huống khác.

Một người mẹ cho con bú.

Em bé thức lúc một giờ sáng.

Mẹ cho bú.

Hai giờ lại thức.

Mẹ lại cho bú.

Bốn giờ lại thức.

Mẹ tiếp tục.

Đến sáng, mẹ gần như không ngủ được.

Người cha nói:

"Anh cũng không làm gì được vì con có bú sữa mẹ."

Nhưng thực ra có rất nhiều việc người cha có thể làm.

Bố có thể lấy em bé cho mẹ.

Thay tã.

Bế con sau khi ăn.

Đặt con vào nơi ngủ an toàn.

Lo việc nhà.

Chăm những đứa trẻ khác nếu gia đình có nhiều con.

Đảm bảo người mẹ có một khoảng nghỉ.

Và quan trọng nhất là chủ động nhận trách nhiệm thay vì chờ được giao việc.

Đó là cách bảo vệ sức khỏe của cả gia đình.

Bây giờ hãy nói về một tình huống khác.

Em bé chỉ ngủ khi được bế.

Mỗi lần mẹ đặt xuống là con tỉnh.

Mẹ bắt đầu nghĩ:

"Nếu cứ thế này thì sau này con sẽ không tự ngủ được."

Có thể người mẹ cảm thấy mình đang tạo ra một thói quen xấu.

Nhưng cần phân biệt giữa một nhu cầu hiện tại và một dự đoán về tương lai.

Một em bé sơ sinh có thể cần sự gần gũi để bình tĩnh.

Điều đó không có nghĩa em bé sẽ mãi mãi cần được bế mới ngủ.

Trẻ lớn lên.

Khả năng điều chỉnh thay đổi.

Kiểu ngủ thay đổi.

Những cách chăm sóc phù hợp cũng thay đổi theo tuổi.

Cha mẹ không cần giải quyết toàn bộ tương lai của con chỉ bằng cách xử lý một đêm hiện tại.

Điều cần làm trước hết là bảo đảm an toàn.

Nếu con ngủ trong vòng tay của bạn nhưng bạn vẫn tỉnh táo và đang chủ động chăm sóc, đó là một tình huống khác với việc bạn ngủ quên khi đang ôm con trên sofa hoặc ghế.

Nếu bạn cảm thấy mình sắp ngủ, hãy ưu tiên đưa trẻ về bề mặt ngủ an toàn.

Đừng đánh cược với sự tỉnh táo của chính mình.

Đây là một trong những lý do tại sao chuẩn bị một chỗ ngủ an toàn gần nơi cha mẹ nghỉ ngơi lại quan trọng.

Bây giờ hãy nói đến ông bà.

Trong rất nhiều gia đình, ông bà có kinh nghiệm nuôi con.

Và ông bà thường đưa ra những lời khuyên rất cụ thể.

"Ngày xưa cứ cho nằm nghiêng."

"Phải kê gối."

"Phải đắp chăn."

"Phải quấn thật chặt."

"Phải để con nằm trên giường người lớn cho ấm."

Những lời khuyên ấy thường xuất phát từ kinh nghiệm và sự quan tâm.

Nhưng kinh nghiệm cá nhân không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với khuyến nghị an toàn hiện nay.

Các khuyến nghị về môi trường ngủ an toàn đã thay đổi theo bằng chứng.

AAP và CDC hiện khuyến nghị đặt trẻ nằm ngửa, trên bề mặt phẳng, chắc chắn, không nghiêng, không có chăn rời, gối hoặc các vật mềm trong khu vực ngủ.

Vì vậy, cha mẹ có thể tôn trọng ông bà nhưng vẫn cần giữ nguyên tắc an toàn.

Có thể nói:

"Con biết ông bà chăm con ngày trước như vậy. Nhưng hiện tại bác sĩ khuyến nghị cách khác để giảm nguy cơ cho em bé. Mình cùng làm theo hướng an toàn hơn nhé."

Đó không phải là thiếu tôn trọng.

Đó là trách nhiệm của cha mẹ.

Và điều này cũng cho thấy một nguyên tắc lớn hơn trong việc nuôi con:

Kinh nghiệm đáng quý.

Nhưng an toàn cần dựa trên bằng chứng hiện có.

Bây giờ hãy nói đến một tình huống rất phổ biến khác.

Cha mẹ đặt con xuống.

Con ngủ được vài phút.

Rồi bắt đầu cựa quậy.

Miệng phát ra âm thanh.

Tay chân cử động.

Mặt nhăn lại.

Cha mẹ lập tức bế lên vì nghĩ:

"Con tỉnh rồi."

Nhưng không phải mọi chuyển động đều đồng nghĩa với việc trẻ đã hoàn toàn thức.

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh có thể đi qua những trạng thái khác nhau, và trẻ có thể có những cử động, âm thanh hoặc biểu hiện trên khuôn mặt trong khi vẫn đang ngủ hoặc đang chuyển giữa các trạng thái ngủ.

Vì vậy, đôi khi cha mẹ có thể quan sát vài giây trước khi can thiệp.

Không phải để mặc trẻ khóc.

Mà để học cách phân biệt:

"Con đang thực sự thức và cần mình."

với:

"Con đang cựa quậy trong lúc ngủ."

Đây là một kỹ năng rất tinh tế.

Và nó chỉ đến khi cha mẹ bắt đầu quen với cách con mình ngủ.

Có những em bé phát ra rất nhiều âm thanh khi ngủ.

Có em bé động đậy nhiều.

Có em bé ngủ rất yên.

Mỗi em bé có thể khác nhau.

Bây giờ chúng ta cần nói đến một vấn đề khác:

Có nên cố ép trẻ theo một lịch trình thật chặt?

Ví dụ:

Bảy giờ ăn.

Tám giờ ngủ.

Mười giờ ăn.

Mười một giờ ngủ.

Mười ba giờ ăn.

Mười bốn giờ ngủ.

Một lịch trình rõ ràng có thể rất hấp dẫn đối với người lớn.

Nó tạo cảm giác kiểm soát.

Nhưng trong giai đoạn sơ sinh, một lịch trình cứng nhắc đến từng phút có thể không phù hợp với nhu cầu thay đổi của trẻ.

Một em bé có thể đói sớm hơn.

Có thể ngủ lâu hơn.

Có thể thức lâu hơn.

Có thể đang trong một giai đoạn phát triển khác.

Điều cha mẹ cần hướng đến không phải là:

"Con phải tuân thủ đồng hồ của mình."

Mà là:

"Mình đang dần tạo ra một nhịp sinh hoạt có thể dự đoán nhưng vẫn linh hoạt theo nhu cầu của con."

Đó là một khác biệt rất lớn.

Routines có thể hữu ích.

Nhưng routine không nhất thiết phải là thời khóa biểu cứng.

Một chuỗi quen thuộc có thể đơn giản là:

Giảm ánh sáng.

Cho ăn.

Thay tã.

Ôm.

Nói nhỏ.

Đặt trẻ vào nơi ngủ an toàn.

Những hành động lặp lại như vậy có thể trở thành tín hiệu quen thuộc.

Nhưng nếu hôm nay con đói sớm hơn, chúng ta vẫn cần đáp ứng.

Nếu con không buồn ngủ đúng giờ, chúng ta không nhất thiết phải biến việc ngủ thành một cuộc chiến.

Mục tiêu là tạo nhịp sống.

Không phải tạo một chiếc máy.

Một điều khác cha mẹ cần tránh là biến giấc ngủ thành thước đo chất lượng của một đứa trẻ.

"Con ngoan thì ngủ ngoan."

"Con khó thì ngủ kém."

"Con nhà người ta ngủ xuyên đêm rồi."

Những câu nói này có thể khiến cha mẹ cảm thấy xấu hổ.

Nhưng giấc ngủ không phải bài kiểm tra đạo đức.

Một em bé thức nhiều không phải là một em bé hư.

Một em bé dễ ngủ không phải là một em bé ngoan hơn.

Và một người mẹ phải thức nhiều lần trong đêm không phải là một người mẹ chăm con kém.

Có những giai đoạn rất khó.

Cha mẹ chỉ cần đi qua từng giai đoạn một.

Điều quan trọng là không biến sự mệt mỏi thành sự đổ lỗi.

Bây giờ hãy nói về một điều mà nhiều cha mẹ thường quên:

Không phải lúc nào trẻ thức cũng vì giấc ngủ.

Có thể trẻ đói.

Có thể cần thay tã.

Có thể nóng hoặc lạnh.

Có thể khó chịu.

Có thể bị nghẹt mũi.

Có thể đang trải qua một thay đổi phát triển.

Có thể có vấn đề sức khỏe.

Vì vậy, nếu kiểu ngủ của trẻ đột ngột thay đổi hoặc trẻ có những biểu hiện khác thường, cha mẹ không nên chỉ nghĩ:

"Con đang khó ngủ."

Hãy nhìn toàn bộ em bé.

Con có ăn bình thường không?

Có tỉnh táo phù hợp khi thức không?

Có bú kém không?

Có nôn ói nhiều không?

Có khó thở không?

Có thay đổi màu da hoặc môi không?

Có sốt không?

Có lừ đừ bất thường không?

Có dấu hiệu đau hoặc khó chịu rõ rệt không?

Nếu có những dấu hiệu đáng lo, cha mẹ nên liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế phù hợp.

Đặc biệt, trẻ sơ sinh còn rất nhỏ có những vấn đề sức khỏe cần được đánh giá trực tiếp thay vì tự suy đoán qua Internet.

Cha mẹ không cần tự chẩn đoán.

Đây là lúc cần đến chuyên môn y tế.

Và có một nguyên tắc rất quan trọng:

Nếu bạn cảm thấy:

"Có điều gì đó không ổn với con mình."

Đừng bỏ qua cảm giác đó chỉ vì một người khác nói:

"Trẻ con nào chẳng thế."

Mỗi đứa trẻ là một cá thể.

Cha mẹ là người quan sát con mỗi ngày.

Nếu có thay đổi rõ rệt, hãy hỏi chuyên gia.

Bây giờ hãy quay lại với một câu hỏi khác:

Có nên để trẻ khóc để trẻ tự ngủ?

Đây là một vấn đề thường gây tranh luận.

Nhưng đối với trẻ sơ sinh, điều quan trọng trước hết vẫn là hiểu nguyên nhân trẻ khóc.

Nếu trẻ đói, cần ăn.

Nếu trẻ khó chịu, cần kiểm tra.

Nếu trẻ cần được thay tã, cần thay.

Nếu trẻ có dấu hiệu bệnh, cần được đánh giá.

Nếu trẻ cần được dỗ dành, cha mẹ có thể đáp ứng trong khả năng của mình.

Mục tiêu không phải là:

"Không được để con khóc."

Bởi vì trẻ vẫn có thể khóc.

Mục tiêu cũng không phải:

"Con phải tự nín."

Mà là:

"Con được giữ an toàn và những nhu cầu phù hợp được người lớn đáp ứng."

Đôi khi cha mẹ đã kiểm tra mọi thứ nhưng trẻ vẫn khóc.

Đó là lúc người lớn cần nhớ rằng không phải tiếng khóc nào cũng có thể được giải quyết trong vài giây.

Nếu bạn đã thử những điều cơ bản mà con vẫn khóc, hãy tiếp tục giữ con an toàn.

Có thể ôm.

Có thể nói chuyện.

Có thể giảm ánh sáng.

Có thể giảm tiếng ồn.

Có thể nhờ người khác hỗ trợ.

Và nếu chính bạn bắt đầu mất kiểm soát, hãy đặt trẻ ở một nơi ngủ an toàn và bước ra một lúc để bình tĩnh lại.

Đừng bao giờ rung lắc trẻ.

Đừng đánh trẻ.

Đừng hét vào mặt trẻ ở khoảng cách gần.

Một vài phút để người lớn lấy lại bình tĩnh an toàn hơn rất nhiều so với việc cố tiếp tục khi đã mất kiểm soát.

Đây không phải là bỏ rơi con.

Đây là bảo vệ cả con và chính mình.

Bây giờ hãy tưởng tượng một gia đình khác.

Người mẹ nói:

"Đêm nào con cũng thức. Em không chịu nổi nữa."

Người cha nói:

"Ráng thêm vài tháng thôi."

Nhưng người mẹ đang thực sự kiệt sức.

Đây là lúc câu:

"Ráng thêm một chút."

có thể không còn đủ.

Cha mẹ cần tìm sự hỗ trợ.

Có thể là ông bà.

Người thân.

Bạn bè.

Một người có thể đến trông con vài giờ.

Một người có thể nấu ăn.

Một người có thể giặt đồ.

Một người có thể đưa những đứa trẻ lớn hơn đi học.

Bởi vì đôi khi điều một người mẹ cần không phải là thêm một bài hướng dẫn về giấc ngủ.

Mà là ba tiếng được ngủ liên tục.

Điều một người cha cần không phải là một bài giảng về trách nhiệm.

Mà là một khoảng thời gian để hồi phục.

Sự hỗ trợ thực tế có thể có giá trị hơn rất nhiều lời khuyên.

Đừng coi việc nhờ người khác giúp là thất bại.

Nuôi một em bé là một công việc rất lớn.

Không ai cần chứng minh rằng mình có thể làm tất cả một mình.

Hãy nhớ điều chúng ta đã nói ở bài 7.

Chăm sóc người chăm sóc cũng là chăm sóc trẻ.

Một gia đình mà người lớn hoàn toàn kiệt sức sẽ rất khó duy trì sự bình tĩnh lâu dài.

Vì vậy, khi nói về giấc ngủ của trẻ, chúng ta không chỉ hỏi:

"Con ngủ bao nhiêu?"

Mà còn hỏi:

"Người chăm sóc ngủ được bao nhiêu?"

"Gia đình có đang chia sẻ việc chăm sóc không?"

"Có ai có thể hỗ trợ không?"

"Có cách nào giảm bớt gánh nặng không?"

Đây là một phần của sức khỏe gia đình.

Một điều khác cha mẹ có thể làm là hạ thấp kỳ vọng về một "đêm hoàn hảo".

Có thể hôm nay con ngủ được ba tiếng liên tục.

Đó đã là một khoảng nghỉ quý giá.

Có thể hôm sau con lại thức nhiều.

Không cần nghĩ:

"Hôm qua con làm được, hôm nay sao lại hỏng?"

Giấc ngủ của trẻ không phải một bảng thành tích đi lên đều đặn.

Nó có thể thay đổi.

Điều đó không có nghĩa bạn đã quay lại vạch xuất phát.

Hãy nhìn xu hướng trong thời gian dài hơn.

Và quan trọng nhất:

Đừng so sánh một đêm với một đêm.

Hãy nhìn cả quá trình.

Bây giờ chúng ta hãy nói về một điều rất sâu hơn.

Tại sao giấc ngủ lại khiến cha mẹ lo lắng đến vậy?

Bởi vì giấc ngủ không chỉ là giấc ngủ.

Nó chạm vào cảm giác kiểm soát.

Cha mẹ muốn biết:

"Khi nào con ngủ?"

"Khi nào con thức?"

"Con sẽ ngủ bao lâu?"

"Bao giờ con ngủ xuyên đêm?"

Nhưng một em bé là một con người đang phát triển.

Không phải một hệ thống có thể lập trình hoàn toàn.

Và một phần của việc làm cha mẹ chính là học cách sống với một mức độ không chắc chắn.

Bạn có thể tạo điều kiện tốt.

Nhưng không thể kiểm soát từng phút giấc ngủ của con.

Bạn có thể tạo môi trường an toàn.

Nhưng không thể bắt con ngủ theo đúng lịch.

Bạn có thể quan sát tín hiệu.

Nhưng không phải lúc nào cũng đoán đúng.

Bạn có thể dỗ.

Nhưng đôi khi con vẫn khóc.

Bạn có thể cố gắng.

Nhưng có những đêm vẫn rất khó khăn.

Đây không phải thất bại.

Đây là một phần của việc chăm sóc một con người khác.

Và nó sẽ lặp lại ở nhiều giai đoạn sau này.

Khi con đi học.

Bạn không thể bắt con thích một môn học.

Khi con có bạn bè.

Bạn không thể kiểm soát mọi mối quan hệ.

Khi con trưởng thành.

Bạn không thể quyết định mọi lựa chọn.

Ngay từ những tháng đầu tiên, cha mẹ đã bắt đầu học một bài học quan trọng:

Mình có trách nhiệm tạo điều kiện.

Nhưng mình không thể kiểm soát hoàn toàn con người khác.

Và đó cũng là lý do chúng ta không nên biến giấc ngủ thành cuộc chiến quyền lực đầu tiên giữa cha mẹ và con.

Em bé không chống lại bạn.

Em bé chỉ đang lớn lên.

Hãy nhớ lại mục tiêu của toàn bộ chuỗi podcast này.

Chúng ta không muốn tạo ra một đứa trẻ chỉ biết tuân theo lịch trình của người lớn.

Chúng ta muốn nuôi một con người có khả năng hiểu cơ thể mình, hiểu nhu cầu của mình, biết tự điều chỉnh dần dần và cuối cùng có khả năng tự chăm sóc bản thân.

Giấc ngủ là một phần của quá trình ấy.

Ban đầu, cha mẹ giúp con.

Sau đó, con dần hình thành những nhịp sinh hoạt.

Lớn hơn, con học cách tự đi ngủ.

Lớn hơn nữa, con học cách tự quản lý thời gian.

Rồi đến tuổi thiếu niên, con phải tự biết khi nào cần nghỉ ngơi.

Đến tuổi trưởng thành, con phải tự chịu trách nhiệm với sức khỏe và giấc ngủ của mình.

Một kỹ năng tự chăm sóc bản thân được xây dựng qua nhiều năm.

Không phải trong một đêm.

Vì vậy, trong những tháng đầu đời, hãy tập trung vào những điều thực sự quan trọng.

Một là an toàn.

Đặt trẻ nằm ngửa khi ngủ.

Dùng bề mặt ngủ chắc chắn, phẳng và không nghiêng.

Giữ khu vực ngủ không có gối, chăn rời, thú nhồi bông và các vật mềm.

Đặt chỗ ngủ của trẻ trong cùng phòng với cha mẹ nhưng trên bề mặt ngủ riêng, đặc biệt trong những tháng đầu.

Hai là quan sát nhu cầu.

Đói.

Mệt.

Khó chịu.

Cần thay tã.

Cần được dỗ.

Có dấu hiệu bệnh.

Đừng chỉ nhìn đồng hồ.

Hãy nhìn cả đứa trẻ.

Ba là tạo tín hiệu ngày và đêm.

Ban ngày có ánh sáng và tương tác phù hợp.

Ban đêm yên tĩnh hơn, ánh sáng thấp hơn và ít kích thích hơn.

Bốn là chia sẻ việc chăm sóc.

Không để một người phải thức đêm và gánh toàn bộ công việc trong thời gian dài.

Năm là bảo vệ giấc ngủ của chính người chăm sóc.

Ngủ khi có thể.

Nghỉ khi có thể.

Nhờ người khác giúp.

Giảm những việc không thực sự cần thiết.

Một căn nhà không cần sạch hoàn hảo khi có một em bé sơ sinh.

Một bữa cơm không cần cầu kỳ.

Quần áo có thể giặt sau.

Việc nhà có thể chờ.

Sức khỏe của người chăm sóc không nên luôn đứng cuối danh sách.

Sáu là biết khi nào cần tìm trợ giúp y tế.

Nếu trẻ có dấu hiệu khó thở.

Lừ đừ bất thường.

Bú kém rõ rệt.

Thay đổi màu da hoặc môi đáng lo.

Nôn ói nhiều hoặc bất thường.

Sốt ở trẻ còn rất nhỏ.

Hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào khiến bạn thực sự lo rằng con đang không ổn.

Hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc bác sĩ phù hợp.

Đừng cố giải quyết mọi thứ bằng một bài viết trên mạng.

Một bài viết có thể cung cấp thông tin.

Nhưng không thể thay thế việc khám trực tiếp khi trẻ cần được đánh giá.

Bây giờ hãy quay lại với hình ảnh ban đầu.

Một căn phòng tối.

Một em bé vừa được đặt xuống.

Cha mẹ đứng bên cạnh.

Con ngủ.

Một lúc sau con cựa quậy.

Cha mẹ nhìn.

Lần này họ không hoảng.

Họ quan sát.

Con vẫn ngủ.

Một tiếng sau, con thức.

Cha mẹ kiểm tra.

Có thể con đói.

Cho ăn.

Dỗ.

Đặt lại vào nơi ngủ an toàn.

Cha mẹ quay về giường.

Không phải mọi đêm đều như vậy.

Có đêm dễ hơn.

Có đêm khó hơn.

Nhưng cha mẹ bắt đầu hiểu:

Mình không cần chiến thắng giấc ngủ của con.

Mình chỉ cần đồng hành với nó.

Có những giai đoạn con cần nhiều hơn.

Có những giai đoạn con ngủ tốt hơn.

Có những ngày mọi thứ đảo lộn.

Có những ngày gia đình tìm được nhịp mới.

Và rồi thời gian trôi.

Một ngày nào đó, em bé không còn là em bé.

Con bắt đầu ngủ những khoảng dài hơn.

Bắt đầu có giờ ngủ rõ hơn.

Bắt đầu có thói quen.

Bắt đầu tự nằm xuống.

Bắt đầu tự điều chỉnh.

Cha mẹ sẽ nhìn lại những đêm từng nghĩ rằng mình không thể vượt qua.

Và nhận ra:

Mình đã đi qua rồi.

Đó cũng là một điều rất quan trọng của việc làm cha mẹ.

Có những giai đoạn khi đang sống trong đó, chúng ta tưởng như nó sẽ kéo dài mãi mãi.

Nhưng nó không kéo dài mãi mãi.

Em bé sẽ lớn.

Những đêm thức sẽ thay đổi.

Những lần cho ăn ban đêm sẽ thay đổi.

Cách dỗ con sẽ thay đổi.

Nhu cầu của con sẽ thay đổi.

Và chính cha mẹ cũng thay đổi.

Có thể hôm nay bạn đang thức lúc hai giờ sáng và nghĩ:

"Bao giờ mình mới được ngủ bình thường?"

Câu trả lời là:

Sẽ có lúc khác.

Nhưng hôm nay vẫn còn một đêm phải đi qua.

Vậy hãy đi qua nó bằng những điều cơ bản.

Giữ con an toàn.

Đáp ứng nhu cầu phù hợp.

Chăm sóc chính mình.

Nhờ người khác giúp.

Đừng so sánh.

Đừng biến giấc ngủ thành thước đo phẩm chất của con.

Và cũng đừng biến một đêm khó khăn thành bằng chứng rằng mình là cha mẹ tồi.

Bạn đang học.

Con cũng đang học.

Cả hai đang cùng lớn lên.

Một em bé đang học cách ngủ.

Một người lớn đang học cách chăm sóc.

Và giữa hai quá trình ấy là một mối quan hệ.

Có những đêm bạn sẽ ôm con.

Có những đêm bạn sẽ đặt con xuống.

Có những đêm bạn sẽ thức rất nhiều lần.

Có những đêm bạn may mắn được ngủ lâu hơn.

Nhưng tất cả những điều ấy chỉ là một phần rất nhỏ của hành trình dài phía trước.

Bởi vì rồi sẽ đến lúc giấc ngủ không còn là vấn đề lớn nhất.

Sẽ đến lúc con biết nói.

Biết đi.

Biết phản đối.

Biết ăn vạ.

Biết tranh giành đồ chơi.

Biết nói:

"Không!"

Và lúc ấy, cha mẹ sẽ nhận ra một điều thú vị.

Những gì mình học trong những tháng đầu đời vẫn còn nguyên giá trị.

Quan sát tín hiệu.

Không vội kết luận.

Đáp ứng nhu cầu.

Đặt giới hạn.

Giữ an toàn.

Không cố kiểm soát mọi thứ.

Biết khi nào cần hỗ trợ.

Và quan trọng nhất:

Hiểu rằng phía sau một hành vi luôn có một con người đang phát triển.

Một em bé thức dậy giữa đêm không phải đang chống đối.

Một đứa trẻ hai tuổi ăn vạ cũng không đơn giản chỉ là "hư".

Một đứa trẻ mười tuổi lười học cũng không chỉ là "lười".

Một thiếu niên đóng cửa phòng cũng không nhất thiết là "bất hiếu".

Trong toàn bộ hành trình nuôi một con người, cha mẹ sẽ phải học cách nhìn sâu hơn hành vi.

Và giấc ngủ của trẻ sơ sinh là một trong những bài học đầu tiên.

Con không ngủ theo ý mình không có nghĩa con đang chống lại mình.

Con chỉ đang ở một giai đoạn phát triển khác.

Và công việc của cha mẹ là hiểu giai đoạn ấy, tạo môi trường an toàn, hỗ trợ khi cần và từng bước trao lại cho con khả năng tự điều chỉnh.

Đó là cách một em bé dần trở thành một con người có khả năng tự chăm sóc mình.

Không phải bằng ép buộc.

Mà bằng quá trình.

Không phải bằng một đêm hoàn hảo.

Mà bằng hàng nghìn đêm khác nhau.

Không phải bằng việc cha mẹ kiểm soát hoàn toàn giấc ngủ.

Mà bằng việc cha mẹ tạo ra những điều kiện tốt và an toàn nhất có thể.

Và có lẽ đây là điều cha mẹ cần nhớ nhất sau bài hôm nay:

Một đứa trẻ sơ sinh không cần phải ngủ giống người lớn.

Một đứa trẻ sơ sinh không cần phải "ngoan" bằng cách ngủ xuyên đêm.

Một em bé thức nhiều không phải là một em bé có vấn đề.

Nhưng một em bé cần được ngủ trong môi trường an toàn.

Và người chăm sóc cũng cần được nghỉ ngơi đủ để có thể tiếp tục chăm sóc.

Hai điều đó phải đi cùng nhau.

An toàn cho con.

Và sức khỏe cho người chăm sóc.

Không thể hy sinh hoàn toàn một bên để duy trì bên còn lại.

Vì vậy, nếu bạn đang trải qua những đêm thiếu ngủ, hãy nhớ:

Bạn không phải người duy nhất.

Rất nhiều gia đình đã từng trải qua những đêm giống như vậy.

Và bạn không cần phải làm tất cả một mình.

Hãy chia sẻ.

Hãy nhờ giúp đỡ.

Hãy nghỉ khi có thể.

Hãy bỏ qua những việc không quan trọng.

Hãy nói với người bên cạnh:

"Hôm nay tôi quá mệt. Bạn có thể giúp tôi một chút không?"

Đó không phải yếu đuối.

Đó là trách nhiệm.

Bởi vì một đứa trẻ cần một người chăm sóc còn đủ sức để chăm sóc.

Và nếu có một điều chúng ta muốn xây dựng xuyên suốt chuỗi podcast này, thì đó chính là cách nhìn ấy.

Nuôi con không phải là cuộc thi xem ai chịu đựng giỏi hơn.

Không phải cuộc thi xem con ai ngủ xuyên đêm sớm hơn.

Không phải cuộc thi xem nhà ai có lịch sinh hoạt hoàn hảo hơn.

Không phải cuộc thi xem cha mẹ nào hy sinh nhiều hơn.

Đây là một hành trình.

Trong đó có những giai đoạn rất đẹp.

Có những giai đoạn rất khó.

Có những ngày cha mẹ tự tin.

Có những ngày cha mẹ nghi ngờ chính mình.

Nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn không thay đổi.

Giúp một con người từng bước có đủ năng lực để sống cuộc đời của chính mình.

Và ngay từ những tháng đầu tiên, điều đó bắt đầu bằng một việc rất đơn giản:

Giúp con được ngủ an toàn.

Giúp con được đáp ứng những nhu cầu cơ bản.

Giúp con cảm thấy thế giới này đủ ổn định để nghỉ ngơi.

Và giúp chính mình đủ khỏe để tiếp tục đồng hành.

Rồi một ngày, em bé ấy sẽ lớn.

Sẽ không còn thức dậy lúc hai giờ sáng chỉ để tìm mẹ.

Sẽ không còn cần được bế mỗi lần buồn ngủ.

Sẽ tự bước vào phòng.

Tự nằm xuống.

Tự kéo chăn.

Tự ngủ.

Và có thể một ngày rất xa sau đó, con sẽ là người lớn nói với cha mẹ:

"Con mệt rồi. Con về nhà nghỉ một chút."

Lúc ấy, cha mẹ có thể chợt nhận ra rằng những đêm mất ngủ đầu tiên không chỉ là những đêm phải chịu đựng.

Đó là những đêm đầu tiên của một hành trình.

Một hành trình trong đó cha mẹ học cách chăm sóc một con người.

Và con học cách dần tự chăm sóc chính mình.

Nhưng trước khi con có thể tự chăm sóc mình, sẽ có một giai đoạn mà người chăm sóc cũng cần được chăm sóc.

Bởi vì thiếu ngủ kéo dài có thể khiến cha mẹ kiệt sức.

Có thể khiến một người đang rất yêu con vẫn có lúc cảm thấy:

"Mình không chịu nổi nữa."

Và đó là điều chúng ta cần nói đến trong bài tiếp theo.

Khi cha mẹ kiệt sức vì chăm con.

Kiệt sức không có nghĩa là không yêu con.

Mệt mỏi không có nghĩa là làm cha mẹ kém.

Và việc cần người khác giúp đỡ không phải là thất bại.

Bài tiếp theo sẽ là:

"Khi cha mẹ kiệt sức vì chăm con."